Zo schrijf je op een leesniveau dat je lezer gegarandeerd begrijpt: B1

Wil je niet bij de 80% van de overheids- en zorgorganisaties horen die onbegrijpelijke teksten schrijft? Met een te hoog leesniveau voor het grote publiek? Schrijf dan op B1-niveau. Lees hier over het wat en waarom. En het belangrijkste: hoe. 

Want je wilt natuurlijk niet dat al je schrijfwerk voor niets is geweest. Dat lezers belangrijke informatie missen. Of de verkeerde actie ondernemen.

Om je te helpen dit te voorkomen, geef ik je in dit artikel antwoord op de volgende vragen:

Lees vooral door tot het einde. Want overal in de tekst vind je handige weetjes. Zodat jouw tekst vanaf nu wél gelezen en begrepen wordt.

 

Waar komen leesniveaus en B1-schrijven vandaan?

 

Leesniveau B1 Psychologie Tekst 7

 

Zo'n vijftien jaar terug had nog bijna niemand van B1 of andere leesniveaus gehoord. Je schreef naar beste kunnen zo helder mogelijke teksten. Maar nu is schrijven op een bepaald leesniveau in. Vooral B1, dat het grootste deel van de lezers begrijpt. Waar komt dat 'opeens' vandaan?

In de jaren '90 stelde de Raad van Europa het Europees Referentiekader (ERK) vast. Dit is een officiële maatstaf voor hoe goed je een moderne vreemde taal verstaat, spreekt, leest en schrijft. Op middelbare scholen gebruiken ze deze norm. Bij werkgevers en scholen die internationaal werken. En wie een verblijfsvergunning wil, moet sinds 2007 Nederlands op A2-niveau beheersen.

 

Twijfels, maar ach

Het ERK gaat dus over de taalbeheersing door mensen die een andere taal spreken. Maar overheden en bedrijven gebruiken dit instrument ook steeds vaker. Om begrijpelijke teksten te schrijven voor lezers met Nederlands als moedertaal. Bureau Taal, een commercieel bedrijf op dit gebied, zwengelde dit begin 2000 handig aan. Of je het ERK op deze manier kunt vertalen? Daar twijfelen taalkundigen aan. Maar het belangrijkste is dat heldere taal hiermee bij veel meer organisaties op de kaart is komen te staan.

 

Hoe goed kunnen Nederlanders lezen?

 

Leesniveau B1 Psychologie Tekst 8

 

In het Europees Referentiekader (ERK) staan zes taalniveaus. Van A1 (het laagste niveau) tot C2 (het niveau van iemand met een academisch denkniveau die bijna moedertaalspreker is).

 

 

Volgens Bureau Taal heeft maar liefst 20% van de lezers niveau A. Dit kun je vergelijken met Jip-en-Janneketaal (naar de kinderverhalen van Annie M.G. Schmidt). De grootste groep (zo'n 60%) heeft taalniveau B. Dit is het niveau van de gemiddelde gratis krant. Maar een op de vijf lezers begrijpt ingewikkeldere teksten. Terwijl de meeste teksten van de overheid en zorgorganisaties op dit niveau (C1) geschreven zijn.

Bron: Bureau Taal

Bron: Bureau Taal

Deze cijfers gelden trouwens voor mensen die kunnen lezen. Want er zijn ook zo'n miljoen volwassen Nederlanders voor wie geschreven teksten niet zijn weggelegd. Bijvoorbeeld analfabeten, sommige inburgeraars en mensen die niet of slecht kunnen zien. Voor hen zijn gesproken teksten of filmpjes een beter alternatief.

 

Welke teksten begrijpen lezers met een bepaald leesniveau?

 

Leesniveau B1 Psychologie Tekst 5

 

De Nederlandse Taalunie vertaalde het Europees Referentiekader in het Nederlands. Het SLO, het nationaal expertisecentrum voor leerplanontwikkeling, maakte hier taalprofielen van: voor het onderwijs in Nederland. Kort samengevat komen ze op het volgende neer:

 

De A1-lezer kan:

  • vertrouwde namen, bekende woorden en heel makkelijke zinnen begrijpen; bijvoorbeeld op borden, posters of in folders.

Praktisch betekent dit:

Onderwerp: De teksten gaan over praktische zaken en vertrouwde, veelvoorkomende situaties.
Woordgebruik en zinsbouw: De teksten bestaan uit veelvoorkomende woorden. Zinnen zijn kort en eenvoudig.
Tekstindeling: De teksten worden met foto's of tekeningen duidelijker gemaakt.
Tekstlengte: De teksten zijn kort.

 

De A2-lezer kan:

  • korte, makkelijke teksten lezen;
  • voorspelbare informatie vinden in makkelijk, veel gebruikt materiaal; zoals advertenties, folders, menu's en dienstregelingen;
  • makkelijke, persoonlijke berichten begrijpen.

Praktisch betekent dit:

Onderwerp: De teksten gaan over praktische zaken en bekende, veelvoorkomende situaties.
Woordgebruik en zinsbouw: De teksten bestaan uit veelvoorkomende woorden of woorden die je kent uit je eigen taal of uit andere talen. De zinnen zijn makkelijk en helder van opbouw.
Tekstindeling: De teksten hebben een duidelijke indeling, bijvoorbeeld door kopjes of alinea's. Dit helpt je ze beter te begrijpen.
Tekstlengte: De teksten zijn kort.

 

De B1-lezer kan:

  • teksten begrijpen die gaan over algemene zaken, school of werk;
  • de beschrijving van gebeurtenissen, gevoelens en wensen in persoonlijke teksten begrijpen.

Praktisch betekent dit:

Onderwerp: De teksten gaan over het dagelijks leven, school en werk. Of over persoonlijke gebeurtenissen, gevoelens of wensen.
Woordgebruik en zinsbouw: Woorden en zinnen zijn eenvoudig en komen veel voor.
Tekstindeling: De teksten zijn goed gestructureerd.
Tekstlengte: De teksten kunnen langer zijn.

 

Leesniveau B1 Psychologie Tekst 5

 

De B2-lezer kan:

  • artikelen en verslagen lezen over moderne problemen waarover schrijvers een mening hebben;
  • moderne boeken voor volwassenen lezen.

Praktisch betekent dit:

Onderwerp: De teksten gaan over onderwerpen die veel voorkomen of aansluiten bij het eigen vakgebied.
Woordgebruik en zinsbouw: Sommige moeilijke woorden zijn op te zoeken in een woordenboek of op internet.
Tekstindeling: Geen probleem.
Tekstlengte: Geen probleem.

 

De C1-lezer kan:

  • lange en ingewikkelde teksten begrijpen die over onderzoek gaan of een verhaal vertellen;
  • het gebruik van verschillende manieren van schrijven waarderen;
  • artikelen voor specialisten en lange technische handleidingen begrijpen: ook op onbekend gebied.

Praktisch betekent dit:

Onderwerp: Teksten kunnen over alle onderwerpen gaan.
Woordgebruik en zinsbouw: Begrijpt specialistisch woordgebruik (als het niet teveel is) en lange samengestelde zinnen.
Tekstindeling: Geen probleem.
  Geen probleem.

 

De C2-lezer kan:

  • zonder moeite bijna alle vormen van de geschreven taal lezen; 
  • ook vage teksten die geen duidelijke opbouw hebben en uit moeilijke woorden en zinnen bestaan;
  • zoals sommige handleidingen, artikelen voor specialisten en boeken van beroemde schrijvers.

 

Hoe schrijf je op een bepaald leesniveau, zoals B1?

 

Leesniveau B1 Psychologie Tekst

 

Hoe je schrijft op een van de zes leesniveaus? Dat laat ik je zien aan de hand van een aantal voorbeelden. Stel je voor dat je in je tekst wilt uitleggen wat cognitieve therapie is.

 

Zo schrijf je dat bijvoorbeeld op A-niveau:

Ben je boos, bang of verdrietig? 
Let maar eens op. 
Vaak dacht je dan eerst aan iets naars.
Want wat je denkt is heel belangrijk.
Dat kun je leren.
Ook om je gedachten te controleren.
Is iets waar of niet?
Vaak is iets niet waar.
Heb je dat geleerd?
Dan kun je makkelijker anders denken.
En voel je je gelukkiger.

 

Zo schrijf je dat bijvoorbeeld op B-niveau:

Cognitieve therapie is een vorm van hulp bij geestelijke problemen. Hierbij onderzoek je samen met een psycholoog wat je manier van denken is. Je leert om gedachten die niet helpen en die je slecht laten voelen om te buigen naar 'helpende' gedachten.

 

Zo schrijf je dat bijvoorbeeld op C-niveau:

Om gedrag te veranderen, moet je vaak de cognities veranderen. Want meestal is het niet automatisch de context die de meeste menselijke gedragingen uitlokt, maar de manier waarop de cliënt de context percipieert en interpreteert. Cognitieve therapie concentreert zich op het ter discussie stellen en vervangen van slecht aangepaste overtuigingen die cliënten hebben. Cognitieve therapeuten spannen zich in om hun cliënten efficiëntere strategieën aan te leren, zodat zij de problemen in hun leven beter aankunnen.

 

Welk leesniveau heeft jouw tekst? 

 

Leesniveau B1 Psychologie Tekst 4

 

Hoe kom je erachter welk leesniveau jouw tekst heeft? En of je 'm moet verbeteren? Accessibility, een expertisecentrum voor toegankelijke ICT, ontwikkelde een handig, gratis instrument. Hiermee krijg je een beeld van hoe makkelijk of moeilijk je tekst is. Om te weten of je sommige woorden wel of niet kunt gebruiken, vind je bij van Loo van Eck Communicatie een gratis B1-woordenchecker. Ook biedt dit bedrijf een betaald programma aan (onder de naam Klinkende Taal). Hiermee controleer je al schrijvend of er te moeilijke woorden of zinnen in je tekst staan. Dit soort instrumenten geven je een algemene indruk, die soms per instrument verschilt. Want het taalniveau van een tekst is moeilijk precies te meten.  

 

Hoe voorkom je dat het Jip-en-Janneketaal wordt?

 

 

Soms zegt een klant van mij bezorgd: 'Als het maar geen Jip-en-Janneketaal' wordt. Leesniveau A is inderdaad te kinderachtig voor de meeste lezers. Daarmee schiet je vaak je doel voorbij. Maar voor B1 geldt dit in het algemeen niet. Sterker nog: ook hoger opgeleiden lezen meestal liever teksten in simpel Nederlands. Want dat leest makkelijker en sneller. Zeker op het internet, waar je vaak scannend door de tekst heengaat.

Toch zitten er ook haken en ogen aan B1-schrijven. Zo is het hulpmiddel niet helemaal betrouwbaar. Lenen niet alle teksten zich voor dit niveau (bijvoorbeeld juridische teksten). En is er veel meer voor nodig om helder te schrijven. Denk alleen al aan lijdende vormen zoveel mogelijk vermijden (hebben, zijn, worden). Voegwoorden gebruiken, om te laten zien dat zinnen met elkaar te maken hebben (en, want, maar). Vanuit je lezer denken: wat heeft die aan wat ik schrijf? En beginnen met een goede titel, zodat mensen je tekst gaan lezen.

Hoe dan ook: B1-schrijven is een handig hulpmiddel. Het helpt je zeker om op zo'n leesniveau te schrijven, dat je lezer je gegarandeerd begrijpt. Dus gebruik het instrument als je niet weet wat het leesniveau is van de mensen voor wie je schrijft. Of als je een tekst maakt voor een breed publiek of het internet.

 

Hoe vond je deze tekst om te lezen? Ik schreef 'm op leesniveau B1.

 

PS Heb je het zelf te druk om te schrijven? Twijfel je aan je schrijfkunsten? Of wijd je je liever aan je kerntaken? Dan help ik je graag aan een heldere tekst over psychologie of psychiatrie. Neem gerust contact met me op

 

Vond je dit interessant? 

Tip: deel het op sociale media met je netwerk. Zo help je ook anderen om heldere teksten te schrijven.  

Naar het overzicht